Mutfak Aletleri

8 Ekim, 2011

MUTFAK EŞYALARI

 

Tufran

Seydişehir köylerinde topraktan yapılır. Geniş ağızlıdır. Ağzın aşağısında bir delik, yanlarında iki sapı vardır. Genişçe bir su bidonunu andırır. Üst tarafı şişkin alt tarafı daha dardır. İçine yoğurt doldurulur. Ağzı bir deri parçasıyla kapanır. Göğsündeki deliğe tıkaç takılır. Tıkaç bir dal parçasına sarılmış bezden oluşur. Yoğurttan tereyağı elde etmeye yarayan tufran yayma işi şöyle yapılır;

 

Tufranın altına kalın bir minder konur. Minder şişkin olan üst kısmın altına konur. Ağız tarafına diz çökerek oturulur. İki sapından tutulur. Bir ileri bir geri sallanarak içindeki yoğurt hareket ettirilir. Hareket yaklaşık 45 dakika sürer. Tereyağı deri kapak açılarak kontrol edilir.

Ayrıca küçük delikten sokulan çöple de yağ kontrol edilir. Ölçülen yağ, ince olursa, tufran biraz daha sallanarak yağın koyulaşması sağlanır.

 

3. Yayık

Bişek, 15–20 cm çapında yuvarlak bir ahşabın ortasına takılan uzunca saplı bir sopadan oluşan yayık yayma aracıdır. Yayığın içinde yoğurda sürekli darbeler vurur. Yoğurdu yağa dönüştürür. Yayığın içine vurulurken, düz, yan, dibine vurulur. Buna ovundurularak vurmak denir.

 

Yayık, kıl keçisi türü olan teke veya öğecin (erkek hayvan, davar) yüzülmüş ve temizlenmiş bütün derisinden yapılır. Keçi derisinin kılları temizlenmek için kirece yatırılır. Kireçte bekleyen derinin kılları yolunarak temizlenir. Kıllardan arındırılır. Derinin kafa kısmı aşağıya gelir. Arka kısmı açılır, genişçe bir ağız yapılır. Üçayak üzerine sopalardan sehpa yapılır. Yayığın ağız kısmının derilerinin uçları sopalara bağlanır. Yere gelen alt kısmına ot veya yumuşak bez parçaları konur. Ahşap saplı yoğurt yayma aracı bişek, yayığın içine bırakılır. Sapından tutularak yayığın içine doğru vurularak yoğurt dövülür. Dövme işlemi, yayığın içine dökülen suyla yoğurdun karışmasını, tereyağın çıkmasını sağlar. Suyla karıştırılarak dövülen yoğurt ayrana dönüşür ve köpürür. Biraz daha soğuk su eklenir. Bu işlemler yağ ayranın üstüne çıkana kadar devam eder. Çıkan tere yağ ayranın üzerinde yüzer. Yüzen yağ bir kaşıkla alınır, tabaklara konur.

 

Yağ alındıktan sonra kalan ayran şeklinde su bir kazana vurulur. Altına ateş yakılır ve kaynatılır. Kaynama sonucunda çıkan sarı su alınır. Kazanda kaynayan yayığın artıkları çökeleğe dönüşür. Çökelek alınarak keseye doldurulur. Ağzı burkularak sıkıca kapatılır. Üzerine ağırca bir taş konur. Taşın ağırlığıyla suyu iyice süzülür. Süzme sonucunda çökelek ortaya çıkar.

 

a. Metal Mutfak Araçları

1. Güğüm

Yandan kulplu, boynu uzun, genellikle bakırdan yapılan, kapaklı su kabıdır.  Genelde su taşımaya ve su ısıtmaya yarar.

 

2. Stil

Biçim olarak helkeye benzeyen, ondan küçük, tutamaklı silindirik yapıda kaptır.

 

3. Maşrapa

Su ayran gibi sıvı içeceklerin içilmesinde kullanılan, 10 –15 cm çapında olan, genellikle bakırdan yapılmış bir tür bardaktır.

 

4. Helke

Bakırdan yapılmış, düz ve ağız kısmı geniş üzerinde demir tutamağı bulunan bir kaptır. Çeşmeden su getirmek, ineklerin sütünü sağmak işlerinde kullanılır.

 

5. Tencere

Farsça tenkireden dilimize geçmiştir. Yemek pişirmeye yarayan kapaklı bakır kaptır.

 

6. Kazan

Düğün ve mevlit törenlerinde yemek pişirmek, bulgur kaynatmak, pekmez yapmak işlerinde kullanılan derin madeni kaptır. Büyüklerinin iki tarafı kulplu olur. Çokça ve büyük miktarda yemek pişirmek, bulgur yapmak, su koymak, su kaynatmak için kullanılan, iki kulplu büyük madeni kaptır. Çamaşır, su, yemek, pekmez kazanı olarak çeşitleri vardır.

 

7. Sini

Sofraya yemek taşımak, üzerinde yemek yemek için kullanılan pirinç ve bakırdan yapılmış yuvarlak biçimli geniş tepsidir. Yemek yerken rahat edebilmek için, yerden biraz yüksekçe, yuvarlak bir ahşap ya da iskemle gibi ayaklık üzerine konur. Yuvarlak olanlara ketes denir

 

8. Sapliyak (saplı tas)

Bir tas üzerine sap eklenmesiyle oluşmuştur. Bulgur kazanının karıştırılmasında, pekmez yapımı sırasında köpüklerin alınmasında, su ve ayran boşaltmaya yarayan metal araçtır.

 

 

10. Sahan

Tek kişilik yemek pişirilen, yemek ısıtılan, içine sıcak yemek konup sofraya getirilen, yuvarlak, küçük, orta kısmı düz, bazıları kapaklı madeni taslardır.

 

11. Yağ Tavası

Yağın (tereyağın) eritildiği genellikle bakırdan yapılmış, 20 – 25 cm çapında, saplı, kapaksız mutfak kabıdır.

 

 

14. Kisiren (el sıyıran)

Demirden yapılır. Hamur kesme ve hamur teknesinden hamur kazıma işinde kullanılır.

 

15. Gaz Ocağı

Mutfak ve evin diğer kapalı alanlarda yemek pişirmek amacıyla kullanılır. Kullanımı basit özel bakım gerektirmez. Güvenilir bir ısıtma aracıdır.  Yakıt olarak gaz yağı kullanılır.

 

16. Tas

İçine her nevi sulu şeyler konulan ayaksız ve yuvarlak madeni kab. Örnek, su tası, çorba tası. Bunların topraktan olanına çanak denir. Tasların su içmek için kulplu ve zincirli olanları vardır. Bunlar çeşmelere ucundan bir zincirle tutturulur.

 

18. Terazi

Ağırlıkları ölçme aletidir. Terazilerde tartılacak şeyleri ve dirhemleri koymaya yarayan, karşılıklı olarak zincirlerle terazinin koluna asılı olan kablara kefe denir. Bu kefelerin asılı olduğu madeni çubuğa kol denir. Bu kolun ortasında bir deliğe geçirilmiş, milin sabit olduğu ağırlığı dengeleyen ve ayarlayan, bir kefedeki şeyleri diğer kefede dirhemle eşitleyen ince çubuğa dil denir.

 

b. Ahşap Mutfak araçları

 

1. Hamur Teknesi

İçi oyulmuş tek parça çam ağacından yapılmıştır. İçinde ekmek hamuru yoğrulur.

 

2 Senit

Üzerinde hamur açmaya yarayan, dikdörtgen biçiminde, dört köşesinde dört küçük ayağı olan, genellikle küçük bir sapı olan ağaçtan yapılmış tabladır.

 

3. Kepçe

Kazanlarda yemek pişirilirken, yemeği, çorbayı, karıştırmaya yarayan, büyük ve uzun, saplı, ahşap ve madenden yapılmış kaşıktır.

 

 

6. Oklava

Hamur açmak için kullanılır. Silindir biçiminde, uzun veya kısa boyda tahta sopa veya değnektir.

 

7. Tokmak ve dibek

Eski Türk geleneklerinde kışlık ve günlük yiyeceklerle düğün, mevlit yemeklerinin hazırlanmasında kullanılır. Tek bir taştan oyulmuştur. Yarım metre yüksekliğinde büyük bir dibektir. İçinde buğday dövülür. İmece usulü köylüler gelerek yardım ederler. İki tane ağaç saplı tokmak vardır. Sırayla kaldırarak büyük taş dibeğin içinde buğdaya vururlar. Parçalanan buğdaylar, yemeklik ve çorbalık hale gelir.

 

8. El Değirmeni

Ortası delik iki yuvarlak taş arasında bulgur ve kaya tuzu gibi ürünlerin çekilerek öğütülmesine yarayan araçtır. Üsteki taşın kenarında başka bir delikten geçirilen sapın yardımıyla dönmesi sağlanır. Bulgur çekimi köyün en eğlenceli işlerinden biridir. Karşılıklı maniler söylenir, nişanlılar birbirini görür.  Bir taşı genellikle iki kişi çeker.  Biri eli ile değirmeni çevirirken diğeri delikten bulgur döker. Taşların dönerken çıkardığı gürültüye kızların söylediği türküler karışır.

 

9. Kahve Değirmeni

Kavrulmuş ve soğutulmuş kahve çekirdeklerinin öğütülmesi işinde kullanılır. Ayrıca dibekte dövülen kahve, ahşap ve pirinç değirmende çekilir.

 

10.Anbar

Hububatın konulduğu ve saklandığı kapalı ve üstü örtülü ahşap sandık.

Bu yazı Genel katagorisi altında 8, Ekim Cumartesi, 2011 saat 12:12 yayınlanmıştır. RSS 2.0 beslemesiyle cevapları takip edebilirsiniz. Ya da kendi stenizden bir geri besleme, ve ya trackback yanıt bıraka bilirsiniz.

Bir yorum yazın.